જેન ઝેડ: નેપાળની સત્તા સામે ઉભી થયેલી નવી પેઢી અને સદીના પેઢી-વિભાજનની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
કાઠમાંડુ, નેપાળ: હાલમાં નેપાળમાં ચાલી રહેલા રાજકીય ઉગ્ર વિરોધ પ્રદર્શનોની મુખ્ય ચાલક શક્તિ તરીકે ‘જનરેશન ઝેડ’ અથવા ‘જેન ઝી’ (Gen Z) ઉભી થઈ છે. યુવા પેઢીનો આ આક્રોશ ફક્ત નેપાળ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ વિશ્વભરમાં આ પેઢીના રાજકીય ચેતન અને સામાજિક બદલાવ માટેના જુસ્સાનું પ્રતીક બની રહ્યો છે. પરંતુ આ ‘જેન ઝી’ શબ્દ શું છે? તે ક્યાંથી આવ્યો? અને 1910 થી 2025 સુધીની પેઢીઓને કેવી રીતે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે?
નેપાળમાં હાલની પરિસ્થિતિ: Gen Z નો અવાજ
નેપાળમાં, યુવાઓ રાજકીય ભ્રષ્ટાચાર, આર્થિક મંદી, રોજગારીના અવસરોની ખોટ અને દેશના ભવિષ્યને લઈને ચિંતિત છે. પરંપરાગત રાજનીતિ અને નેતાઓ પ્રત્યેના અવિશ્વાસે એક વિસ્ફોટક સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ સંચાર દ્વારા સજ્જ આ પેઢી, રસ્તાઓ પર ઉતરી આવી છે અને પારદર્શિતા, જવાબદારી અને ભવિષ્યના વિકાસ માટે પોતાનો અવાજ ઉઠાવી રહી છે.
‘જનરેશન ઝેડ’ શું છે? (Gen Z)
જનરેશન ઝેડ એ તે પેઢી છે, જેનો જન્મ 1989 થી 2012ની વચ્ચે થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેઓ જનરેશન એક્સ (તેમના માતાપિતા) અને મિલેનિયલ્સ (તેમના મોટા ભાઈ-બહેનો) પછીની પેઢી છે. આ પેઢી ડિજિટલ યુગમાં જન્મી છે, તેઓ ઇન્ટરનેટ, સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયાની હાજરી વિના વિશ્વની કલ્પના પણ કરી શકતા નથી. તેઓ વ્યવહારુ, ટેકનોલોજી-સાવધ, વૈશ્વિક દૃષ્ટિકોણ ધરાવતા અને સામાજિક મુદ્દાઓ પ્રત્યે ખૂબ જ સચેત હોય છે.
‘જનરેશન’ શબ્દ ક્યાંથી આવ્યો?
પેઢી-વિભાજનનો સિદ્ધાંત મૂળતઃ 19મી સદીનો છે, પરંતુ આધુનિક સ્વરૂપ અમેરિકન લેખક અને ઇતિહાસકારો વિલિયમ સ્ટ્રોસ અને નીલ હોવે દ્વારા 1991માં લખાયેલ પુસ્તક ‘જનરેશન્સ’ (Generations) પરથી લોકપ્રિય થયો. તેમણે જ અમેરિકન ઇતિહાસને વિભિન્ન પેઢીઓમાં વહેંચ્યો અને તેમના નામ આપ્યા. ત્યારબાદ, માર્કેટિંગ, સમાજશાસ્ત્ર અને સાંસ્કૃતિક અભ્યાસમાં આ શબ્દો સામાન્ય બની ગયા.
1910 થી 2025 સુધીની પેઢીઓનું વર્ગીકરણ
| પેઢીનું નામ | જન્મ વર્ષ |
| ધ ગ્રેટેસ્ટ જનરેશન | ૧૯૧૦ – ૧૯૨૪ |
| સાયલન્ટ જનરેશન | ૧૯૨૫ – ૧૯૪૫ |
| બેબી બૂમર્સ | ૧૯૪૬ – ૧૯૬૪ |
| જનરેશન X (Gen X) | ૧૯૬૫ – ૧૯૮૦ |
| મિલેનિયલ્સ (Gen Y) | ૧૯૮૧ – ૧૯૯૬ |
| જનરેશન Z (Gen Z) | ૧૯૯૭ – ૨૦૧૨ |
| જનરેશન અલ્ફા (Gen Alpha) | ૨૦૧૩ – ૨૦૨૫ |
ઉપરના કોષ્ટકમાં દર્શાવેલ વર્ષમાં ફેરફાર હોઈ શકે છે, દરેક સોર્સ અને ઈતિહાસકારોની વિસ્તૃતિ અલગ અલગ પણ હોઈ શકે છે.
એક નવા યુગની શરૂઆત
નેપાળમાં જેન ઝીનો વિરોધ ફક્ત એક ઘટના નથી, પરંતુ તે એક વૈશ્વિક ફેનોમિનોન એટલે કે, ઘટના છે. આ પેઢી પાસે માહિતી, ટેકનોલોજી અને એક અડગ નૈતિત્વ છે, જેનો ઉપયોગ તેમણે વિશ્વભરમાં સ્થાપિત સિસ્ટમો પર પ્રશ્નો ઉઠાવવા માટે કર્યો છે. જે રીતે બૂમર્સે 1960ના દાયકામાં સામાજિક પરિવર્તન લાવ્યું, અને મિલેનિયલ્સે કાર્યસ્થળ અને ટેકનોલોજીને પુનઃવ્યાખ્યાયિત કર્યા, તે જ રીતે જેન ઝી હવે રાજકારણ, સમાજ અને સંસ્કૃતિને તેમની છાપ છોડી રહ્યા છે. નેપાળની લડત આનું એક શક્તિશાળી ઉદાહરણ છે, અને ભવિષ્યમાં આવા આંદોલનો વિશ્વભરમાં વધુ સામાન્ય બનતા જોવા મળી શકે છે.
